Улогата на храната во човечкиот живот е јасна. Храната и добрите прехранбени навики се од суштинско значење за висок квалитет на живот, одржување на здрав нутритивен статус, производство на енергија и целокупно здравје. Сепак, за телото да може да ја искористи храната, клучна улога игра дигестивниот систем, кој меѓу другото, опфаќа и низа дигестивни ензими.
Варењето првенствено подразбира механичко и хемиско разградување на храната и хранливите материи на помали компоненти, проследено со нивна апсорпција и, на крајот, метаболизам. Дигестивните ензими активно учествуваат во процесот на механичко и хемиско разградување на храната.
Што се дигестивни ензими?
Дигестивните ензими се сложени протеински молекули чија примарна улога е варењето и метаболизмот на храната и хранливите материи, како и забрзувањето на реакциите вклучени во искористувањето на хранливите материи. Ензимите се неопходен дел од човечкото тело; врз основа на нивната функција, тие се класифицираат како дигестивни или метаболички.
Дигестивните ензими се одговорни за варењето на храната од моментот на нејзиното консумирање сè додека хранливите материи не се апсорбираат; тие се поделени во три групи:
> амилази – дигестивни ензими што ги разградуваат јаглехидратите преку делење на долгите молекули (полисахариди, како што се скробот и други сложени шеќери) на едноставни дисахариди и моносахариди
> протеази – дигестивни ензими што ги разградуваат протеинските молекули на помали единици, како што се пептиди и аминокиселини
> липази – дигестивни ензими што ги разградуваат мастите – првенствено триглицеридите – на масни киселини
Јадеме секој ден, но дали навистина знаеме како функционира варењето?
Варењето на храната започнува во устата, каде што храната се разградува на помали парчиња, а јаглехидратите се разградуваат со помош на ензимот птијалин (алфа-амилаза), кој е присутен во плунката. Овој ензим ги разложува молекулите на скроб (полисахариди) на едноставни јаглехидратни единици – конкретно, на шеќерот малтоза. Покрај птијалинот, плунката содржи и мали количества лингвална липаза, ензим што ги разградува мастите; неговата активност продолжува и во желудникот.
Во желудникот, храната подлежи на понатамошно варење во силно кисела средина која го активира ензимот пепсин, одговорен за разградување на протеините. Во оваа фаза се разградуваат протеините – особено колагенот – што резултира со висок степен на разградување на протеините од исхраната; исто така, активна е и желудечната липаза, која разградува мали количества масти.
Откако ќе се разгради и делумно свари, храната стигнува до тенкото црево, каде што киселата содржина од желудникот се меша со алкалниот дигестивен сок од панкреасот, кој содржи високи концентрации на разни дигестивни ензими.
Во оваа фаза на варењето, најактивни се липолитичките и протеолитичките ензими – конкретно трипсинот и химотрипсинот; нивната примарна улога е понатамошно разградување на протеините и пептидите. Активна е и панкреасната липаза, која ги разградува мастите.
Дигестивните сокови од панкреасот содржат и амилази кои го продолжуваат разградувањето на јаглехидратите. Во тенкото црево, разградувањето на храната и хранливите материи е речиси целосно, а токму во овој дел од гастроинтестиналниот тракт се одвива најголемиот дел од апсорпцијата на хранливите материи. Овде делуваат голем број ензими: лактаза, малтаза и сахараза (кои ги разградуваат дисахаридите на моносахариди) и ерепсин (протеолитички ензим чија улога е да ги разградува пептоните и полипептидите на дипептиди, трипептиди и аминокиселини).
Варењето завршува во дебелото црево, каде што во најголема мера се одвива апсорпцијата на вода, но и финалната метаболизација, дејството на пробиотските култури врз содржината на цревото, како и создавањето и апсорпцијата на специфични хранливи материи (масни киселини со краток ланец, витамин К итн.).
Без ензими нема живот
Ензимите се одговорни за варењето на храната, а бидејќи знаеме дека храната е една од основните работи без кои животот е неодржлив, јасно е дека без ензими нема живот.
Иако во идеални услови дигестивните ензими се лачат во самото тело во доволни количини, многу состојби и животни навики значително влијаат врз лачењето на ензимите, а со тоа и врз квалитетот на варењето. Понекогаш, тегобите како што се надуеност, диспепсија, лошо варење и нетолеранција на храна се предизвикани од недостаток на ензими, па затоа можат да се ублажат со нивно дополнително внесување.
Кога е потребно да се земаат ензими?
Земањето додатоци со ензими се препорачува за секого. Нашиот ензимски потенцијал е однапред одреден и опаѓа со текот на годините, поради што варењето се влошува и се јавуваат проблеми со варењето. Затоа, препорачливо е да се земаат ензими, особено:
> при неправилна и неквалитетна исхрана
> при консумирање исклучиво термички обработена храна
> во сите ситуации кога храната што ни се нуди може да ни пречи; на пр. на патувања, приеми, екскурзии
> во случај на дигестивни проблеми со непозната причини.
wish.hr
