Гушавоста претставува зголемување на штитната жлезда, без оглед на основната причина. „Предизвикувачите“ за појава на гушавост можат да бидат различни – од недостиг на јод во исхраната (најчесто присутно во внатрешноста на копното), преку нарушувања во метаболизмот на јод, пубертет и бременост, па сè до употреба на лекови што го блокираат складирањето на јод.

Гушавоста почесто се јавува кај жените, главно поради влијанието на женските полови хормони. По пубертетот или бременоста, зголемената штитна жлезда обично сама се намалува, под услов состојбата да не прерасне во трајна гушавост.

The photo of thyroid is on the human body, Women thyroid gland control. Sore throat of a people against gray background.

Симптоми на зголемена тироидна жлезда

Симптомите на зголемена тироидна жлезда вклучуваат тешкотии при голтање, кашлање или чувство на притисок – често опишувано како „грутка“ во грлото – особено во потешките случаи. Ова може да се случи кога јазлите се наоѓаат зад градната коска (стернум); бидејќи не се видливи на вратот при стандарден физикален преглед (палпација), тие можат да растат незабележано. Јазлите можат да варираат во однос на цврстината – од меки до цврсти – додека многу тврдите јазли може да бидат знак за малигнитет.

За проценка се користи ултразвучен преглед, кој овозможува откривање на промени помали дури и од еден сантиметар. Следствено, тој претставува исклучително ефикасна алатка за рано откривање и превенција на малигни заболувања на тироидната жлезда. Сцинтиграфијата на тироидната жлезда е следниот дијагностички чекор, додека аспирационата биопсија со тенка игла (цитолошка пункција) – изведена под контрола на ултразвук – се користи за да се потврди или исклучи природата на состојбата. Во зависност од резултатите од биопсијата, пациентите може да бидат упатени на хируршки третман.

Најчести заболувања на тироидната жлезда:

1. Рак на тироидната жлезда

Ракот на тироидната жлезда е релативно редок вид на малигно заболување, но сепак бележи најголем пораст во бројот на случаи. По хируршката интервенција, стапката на оздравување и петгодишното преживување се високи; затоа, оваа болест се смета за излечива доколку се открие навреме. Откако со физикален преглед (палпација) ќе се открие „сомнителен“ јазол, пациентот се упатува на дополнителни дијагностички постапки – како што се ултразвук, сцинтиграфија и биопсија со игла – што на крајот води до хируршко отстранување на зафатеното ткиво, пред ракот да се прошири на други органи.

2. Хипертироидизам

Како што сугерира и самото име, хипертироидизмот се карактеризира со прекумерно лачење на тироидни хормони. Најчесто ги погодува жените на возраст меѓу 30 и 50 години. Симптомите може да вклучуваат зголемена тироидна жлезда (гушавост), испакнати очи (егзофталмус), губење на тежината, зголемен апетит, нервоза, неподносливост на топлина, потење, замор, мускулни грчеви, зачестена столица и неправилни менструални циклуси.

Други, помалку изразени симптоми може да вклучуваат несоница, забрзано или неправилно чукање на срцето (палпитации), тремор, отежнато дишење при физички напор и отоци на глуждовите. Чести се и емоционалните промени, кои варираат од депресија и напади на плачење, па сè до еуфорија и хистерија. Станува збор за автоимуна состојба позната како Грејвсова болест (Graves’ disease), Париева болест (Parry’s disease) или Базедова болест (Basedow’s disease). Понекогаш, еден поединечен јазол станува претерано активен, што доведува до вишок хормони; сепак, точната причина за ова нарушување останува непозната.

Autoimmune thyroiditis, Hashimoto’s disease. 3D illustration showing antibodies attacking thyroid gland

Една можна причина е зголеменото производство на тироид-стимулирачки хормон (TSH) од страна на хипофизата, која го регулира производството на тироидните хормони. Можни основни причини се тумори, како што се аденом на хипофизата, трофобластен тумор, хориокарцином или хидатидиформна мола. Опциите за лекување вклучуваат лекови, хируршка интервенција или терапија со радиоактивен јод, која ги оштетува клетките на тироидната жлезда и со тоа го намалува лачењето на хормони. Можна последица е хипотироидизам – состојба која се карактеризира со намалено лачење на тироидни хормони.

3. Хипотироидизам

За разлика од хипертироидизмот, хипотироидизмот подразбира намалено лачење на тироидни хормони. Недостатокот на јод и Хашимото тироидитисот – заедно со други автоимуни состојби – спаѓаат меѓу најчестите причини. Кај Хашимото тироидитисот, телото создава антитела кои ги напаѓаат сопствените клетки на тироидната жлезда (тироцити), при што ја оштетуваат жлездата и ја менуваат нејзината структура.

Хипотироидизмот може да биде предизвикан и од недоволно лачење на хормони од хипофизата, кои ја регулираат функцијата на тироидната жлезда. Бидејќи состојбата се развива бавно, таа може долго време да остане незабележана; сепак, во напреднатите фази може да биде прилично опасна, потенцијално доведувајќи до анемија, хипотермија, срцева слабост, епилептични напади, намален проток на крв во мозокот и микседемска кома.

Симптомите на хипотироидизам вклучуваат замор, депресија, постојано чувство на студ, болка или трнење во рацете, збунетост, заборавеност, сува и груба коса (или опаѓање на косата), запек, кожа склона кон лупење, бавен пулс, зголемување на телесната тежина и покрај тоа што нема промена во внесот на храна, портокалова нијанса на дланките и стапалата, бавен говор, отсутен поглед и општо забавување на телесните функции. Третманот вклучува супституциона терапија со тироидни хормони – при што се користат хормони од животинско потекло или синтетички хормони – која мора да се спроведува доживотно.

4. Тироидитис

Тироидитисот претставува воспаление на штитната жлезда. Тој предизвикува хипертироидизам, по што може да следи хипотироидизам, но може да се појави и без никакви промени во лачењето на тироидните хормони.

Doctor Performing Physical Exam Palpation Of The Thyroid Gland

Постојат три главни типа на тироидитис: Хашимото тироидитис (спомнат претходно); субакутен грануломатозен тироидитис – кој започнува нагло, често по вирусна инфекција на горните дишни патишта или болки во грлото, а се карактеризира со болка при движење на главата, како и болка во вилицата, ушите и при голтање – при што започнува со хипертироидизам и преминува во траен хипотироидизам; и тивок лимфоцитен тироидитис. Овој последен тип најчесто се јавува кај жени по породувањето; обично поминува сам по себе и не бара лекување, иако доколку се појават симптоми како што се забрзана работа на срцето или палпитации, може да биде потребна терапија со бета-блокатори. Ако состојбата продолжи, може да се започне со хормонска супституциона терапија.

Денес, болестите на штитната жлезда можат успешно да се лекуваат. Дури и во случаите кога е потребно хируршко отстранување на штитната жлезда – што налага последователна хормонска супституциона терапија – сосема е можно да се води исполнет живот; доказ за тоа се значајните достигнувања на многу спортисти кои живеат со оваа здравствена состојба.

Ниското железо во крвта – тивок проблем што го исцрпува организмот: Причини, симптоми и последици по здравјетоЗдравје

Ниското железо во крвта – тивок проблем што го исцрпува организмот: Причини, симптоми и последици по здравјето

redakcijaredakcijaноември 11, 2026
Нова современа стоматолошка опрема во центарот „Д-р Мојсоска“ во ОхридЗдравје

Нова современа стоматолошка опрема во центарот „Д-р Мојсоска“ во Охрид

redakcijaredakcijaоктомври 20, 2026
Младиот кромид – пролетен извор на витамини и здравјеЗдравје

Младиот кромид – пролетен извор на витамини и здравје

redakcijaredakcijaаприл 17, 2026