Алцхајмеровата болест не предизвикува само губење на меморијата и постепено нарушување на когнитивните способности. Таа доведува и до вистински физички промени во структурата на човечкиот мозок. Во напредните фази, разликите меѓу мозокот на здрав човек и мозокот на пациент со Алцхајмер можат да бидат толку изразени што се забележуваат и со голо око.
Алцхајмеровата болест е најчестата причина за деменција во светот. Станува збор за прогресивно невродегенеративно заболување при кое постепено се оштетуваат и изумираат нервните клетки, а со тоа се нарушува комуникацијата меѓу различните делови на мозокот.
Иако болеста најчесто се поврзува со заборавање, дезориентација и промени во однесувањето, нејзината суштина е многу подлабока. Таа буквално ја менува анатомската структура на мозокот.
Мозокот постепено се намалува
Една од највпечатливите промени кај пациентите со Алцхајмер е таканаречената мозочна атрофија, односно намалување на волуменот на мозочното ткиво.
Кај здравиот мозок, мозочната кора има карактеристични набори, меѓу кои се наоѓаат релативно тесни бразди. Кај пациентите со напредната Алцхајмерова болест, мозочната кора станува потенка, а браздите се прошируваат поради губењето на нервните клетки и нивните меѓусебни врски.
Истовремено, мозочните комори, односно шуплините исполнети со цереброспинална течност, стануваат поголеми како последица на намалувањето на околното мозочно ткиво.
Овие промени можат јасно да се забележат на снимки направени со магнетна резонанца, особено во понапредните фази на заболувањето.
Хипокампусот – делот од мозокот кој претрпува рани оштетувања
Еден од најранливо погодените делови на мозокот е хипокампусот, структура која има клучна улога во создавањето и организирањето на новите сеќавања.
Токму оштетувањето на хипокампусот е една од причините поради кои лицата со Алцхајмер често најпрво почнуваат да забораваат неодамнешни разговори, настани или информации, додека некои спомени од далечното минато остануваат релативно зачувани.
Со напредувањето на болеста, оштетувањето се проширува и на други мозочни региони, што доведува до нарушување на говорот, ориентацијата, расудувањето, препознавањето и извршувањето на секојдневните активности.

Што всушност ги уништува мозочните клетки?
Научните истражувања покажуваат дека две карактеристични патолошки промени имаат централна улога во Алцхајмеровата болест.
Првата е натрупување на бета-амилоидни наслаги, познати како амилоидни плаки, во просторот меѓу нервните клетки.
Втората е создавање абнормални наслаги на тау-протеин во самите нервни клетки. Овие промени се поврзани со нарушување на нормалната клеточна функција, оштетување на нервните врски и постепено изумирање на невроните.
Сепак, механизмите на болеста се сложени и вклучуваат и воспалителни процеси, нарушувања во клеточниот метаболизам и други фактори.
Болеста може да започне многу години пред првите симптоми
Особено значајно научно сознание е дека биолошките промени поврзани со Алцхајмеровата болест можат да започнат десет, па и повеќе години пред да се појават првите забележливи симптоми.
Во овој претклинички период, лицето може нормално да функционира, да работи и да ги извршува секојдневните активности, иако во мозокот веќе се одвиваат патолошки процеси.
Тоа не значи дека секој човек со одредени биолошки промени нужно ќе развие деменција во блиска иднина.
Токму затоа современата медицина сè поголемо внимание посветува на раното откривање на болеста.
Може ли Алцхајмер да се препознае на магнетна резонанца?
Магнетната резонанца е важна дијагностичка метода која може да открие намалување на волуменот на одредени мозочни структури, особено на хипокампусот и делови од мозочната кора.
Сепак, важно е да се нагласи дека само врз основа на изгледот на мозокот не може со сигурност да се постави дијагноза на Алцхајмерова болест.
Одредено намалување на мозочниот волумен се јавува и при нормалното стареење, а слични промени можат да бидат присутни и кај други невролошки заболувања.
Дополнително, во раните фази на Алцхајмеровата болест, структурните промени можат да бидат минимални или недоволно видливи на стандардна магнетна резонанца.
За попрецизна дијагностика се користат невролошки прегледи, тестови за меморијата и когнитивните функции, лабораториски испитувања, како и специфични биомаркери за амилоид и тау во крвта или цереброспиналната течност. Во одредени случаи се применуваат и специјализирани ПЕТ-снимања.
Дали оштетениот мозок може да се обнови?
Во моментов не постои терапија која може целосно да ја излекува Алцхајмеровата болест или да го врати веќе изгубеното мозочно ткиво.

Сепак, медицината постигнува напредок во развојот на терапии кои можат да го забават напредувањето на заболувањето кај одредени пациенти во раните фази.
Некои понови лекови насочени кон бета-амилоидот покажале можност за умерено забавување на когнитивното и функционалното влошување кај внимателно избрани пациенти. Нивната примена бара специјалистичка процена и следење поради можни сериозни несакани ефекти.
Паралелно, научниците продолжуваат да истражуваат терапии насочени кон тау-протеинот, воспалителните процеси и заштитата на нервните клетки.
Зошто е важна раната дијагноза?
Раното препознавање на когнитивните промени овозможува навремена медицинска процена, утврдување на причината за симптомите и планирање на соодветен третман.
Не секое заборавање е знак за Алцхајмер. Проблеми со меморијата можат да се јават и поради депресија, нарушувања на спиењето, недостаток на витамин Б12, нарушувања на функцијата на тироидната жлезда и други состојби, од кои дел се лекуваат.
Но, кога заборавањето станува зачестено, кога лицето почнува да се губи на познати места, да има тешкотии со вообичаени активности или да покажува значителни промени во однесувањето, потребна е лекарска процена.
Заклучок: Алцхајмер не ја менува само меморијата, туку и самата структура на мозокот

Споредбените анатомски фотографии и снимките од магнетна резонанца покажуваат дека Алцхајмеровата болест е многу повеќе од нарушување на помнењето.
Таа претставува постепен процес на оштетување на мозочното ткиво, кој со текот на времето може значително да го промени изгледот, волуменот и функцијата на мозокот.
Разбирањето на овие промени е важно не само за медицинските професионалци, туку и за семејствата на пациентите, бидејќи помага да се разбере зошто лицето со Алцхајмер постепено ги губи способностите кои претходно ги поседувало.
Извори за дополнително информирање: Alzheimer’s Association, National Institute on Aging (САД) и Mayo Clinic.
Здрави.мк – здравствени информации и медицински анализи.




