Глутаминот е најзастапената аминокиселина во човечкото тело. Тој учествува во бројни метаболички процеси, делувајќи како посредник во енергетскиот метаболизам и како супстрат за синтеза на различни молекули – вклучувајќи ги базите на нуклеинските киселини (ДНК и РНК), моќниот антиоксиданс глутатион и невротрансмитерите.
Клетките на дигестивниот систем го користат глутаминот повеќе од која било друга аминокиселина. Со оглед на неговите разновидни функции во организмот, научната заедница пројавува голем интерес за неговиот внес.
Зошто глутаминот се смета за условно есенцијална аминокиселина?
Истражувањата ја истакнаа клучната улога на глутаминот во периоди на тежок физиолошки стрес – особено во катаболички состојби, како што се сепса, повреди, изгореници, хируршки зафати, воспалителни болести на цревата, па дури и при интензивна физичка активност. Во такви ситуации, потребно е да се произведе и искористи дополнителен глутамин за да се задоволат зголемените потреби на клетките што брзо се делат, какви што се оние во дигестивниот и имунолошкиот систем.
Поради оваа причина, глутаминот се класифицира како „условно есенцијална“ аминокиселина; неговиот внес преку исхраната мора да се зголеми во одредени ситуации, кога потрошувачката го надминува капацитетот на телото самостојно да го произведе. Ниските нивоа на глутамин можат да доведат до инфекции и губење на телесната маса – особено на мускулната маса – поради што суплементите со глутамин често се користат во клиничката пракса, како и за нутритивна поддршка кај спортистите.
Важноста на глутаминот за одржување на оптималното функционирање на дигестивниот систем:
Приближно 30% од вкупната количина на глутамин се троши од клетките на дигестивниот систем, што го прави еден од клучните хранливи материи за нивно оптимално функционирање. Глутаминот учествува во клеточната пролиферација, ги регулира протеините на „цврстите споеви“ (tight junctions), ги намалува воспалителните сигнали и помага во заштитата на клетките од апоптоза (програмирана клеточна смрт) и стрес, како во нормални, така и во патолошки услови.
Луменот на дигестивниот тракт кај цицачите е обложен со еден слој епителни клетки кои се обновуваат на секои 4–5 дена. Следствено, потребна е висока стапка на клеточна пролиферација за да се одржи хомеостазата во рамките на дигестивниот систем. Како што претходно беше споменато, глутаминот игра важна улога во клеточната пролиферација преку засилување на ефектите на факторите на раст, како што се EGF (епидермален фактор на раст), IGF-I (инсулин-сличен фактор на раст) и TGF-бета (трансформирачки фактор на раст-бета).
Понатаму, споевите помеѓу епителните клетки – познати како „цврсти споеви“ (tight junctions) – се состојат од различни протеини. Тие формираат физичка бариера помеѓу епителните клетки и ендотелните клетки (клетки кои се во директен контакт со крвотокот), што спречува навлегување на патогени и токсини во циркулаторниот систем.
Постојат значителни докази кои потврдуваат дека глутаминот ја модулира експресијата на протеините на овие цврсти споеви – иако прецизните механизми сè уште не се целосно разјаснети – и дека недостатокот на глутамин негативно влијае на функцијата на оваа бариера. Одржувањето на овие структури е од исклучителна важност при третманот на цревни заболувања, како што се воспалителните болести на цревата и целијакијата; затоа, суплементацијата со глутамин може да биде корисна во овие, како и во сите други состојби каде што е зголемена пропустливоста на цревата.
Воспалителните процеси се, меѓу другото, клучна компонента на воспалителните заболувања на дигестивниот систем, како што се Кроновата болест и улцерозниот колитис; тие исто така го зголемуваат ризикот од појава на малигни заболувања на дигестивниот систем. Намалувањето на воспалителните процеси во дигестивниот систем е од големо значење кај овие состојби. Доказите укажуваат на тоа дека глутаминот поседува такви својства, бидејќи влијае врз воспалителните сигнални патишта во кои се вклучени протеините NF-κB (нуклеарен фактор κB) и STAT (сигнален трансдуктор и активатор на транскрипција). NF-κB регулира различни имунолошки одговори (на пример, во почетните фази на инфекција, тој активира одредени гени за да го засили воспалителниот одговор), додека протеините STAT — транскрипциски фактори кои го модулираат имунолошкиот систем, развојот на клетките и клеточната пролиферација — се опширно проучувани поради нивната улога во регулирањето на воспалителните процеси преку експресија на воспалителни цитокини.
Покажано е дека глутаминот ги потиснува двата воспалителни клеточни сигнални патишта, чија долготрајна активација е клучна за појавата и прогресијата на воспалителните заболувања на цревата.
Бидејќи епителните клетки се заменуваат со сосема нови на секои 4–5 дена, од клучно значење е одржувањето на рамнотежата помеѓу пролиферацијата и апоптозата. Различни егзогени компоненти внесени во организмот, или пак интрацелуларни стимули — како што е недостатокот на одредени хранливи материи или фактори на раст — можат да ја нарушат оваа рамнотежа, што доведува до патолошки состојби. Глутаминот покажал својства кои дејствуваат спротивно на апоптозата во дигестивниот систем. Истражувањата исто така покажаа дека суплементацијата со глутамин го зголемува нивото на имуноглобулин А (IgA). Ова е од големо значење во клетките на дигестивниот систем, бидејќи помага да се спречи прилепувањето на бактериите за епителната обвивка — со што се инхибира бактериската транслокација (миграцијата на бактериите кон други органски системи и ткива).
Истражувани се и ефектите од суплементацијата со глутамин кај лица со дебелина. Некои истражувања покажаа намалување на обемот на половината кај испитаниците со дебелина за време на внесувањето глутамин. Понатаму, студиите — вклучително и оние спроведени на животински модели — покажаа намалување на инсулинскиот одговор и на преземањето гликоза од страна на масните клетки, како и промени во составот на цревната микробиота кај лицата со дебелина.
Практична примена на глутамин и препораки за внес:
Со оглед на важноста на глутаминот за одржување на нормалните клеточни функции, не е изненадувачки што често се разгледува употребата на додатоци со глутамин; спроведени се бројни студии, особено во контекст на болести кои се карактеризираат со зголемена стапка на метаболизам на глутамин.
Истражувањата за воспалителните болести на цревата, спроведени врз животински модели, покажаа дека суплементацијата со глутамин има заштитен ефект врз дигестивниот систем, што укажува на можност за слични придобивки и кај луѓето. Врз основа на овие позитивни резултати кај животните, беа спроведени студии кај луѓе за да се испита дали суплементацијата со глутамин може да ја подобри состојбата при одредени болести. Сепак, само ограничен број од овие студии заклучија дека ваквата суплементација има корисен ефект врз болестите на цревата.
Во некои студии се забележани подобрувања во клиничките исходи при употреба на доза од 21 г глутамин дневно во текот на 28 дена кај случаи на Кронова болест, како и 42 г дневно во текот на 21 ден кај синдром на кратко црево. Во едно рандомизирано контролирано испитување, суплементацијата со глутамин – применета во доза од 0,5 г/кг телесна тежина во текот на два месеци – ја намали пропустливоста на цревата кај лица со Кронова болест кои биле во фаза на ремисија. Пациентите кои се подложени на хемотерапија или радиотерапија – третмани што предизвикуваат оштетување на клетките на дигестивниот систем – исто така може да имаат корист од употребата на додатоци со глутамин. Конечно, иако многу студии не покажаа позитивни ефекти врз текот на болеста, суплементацијата со глутамин може да се користи за потенцијална превенција на одредени патолошки состојби и за поддршка на здравјето на дигестивниот и имунолошкиот систем – при минимална доза од 5 г дневно и без несакани ефекти – на пример, наутро на празен стомак и/или во периодот околу интензивна физичка активност.
