Колку често, кога сте чувствувале гнев, вознемиреност или бес, сте посегнувале по храна – и тоа во огромни количини? Колку често, во таква состојба на стрес, сте посегнувале по слатки или нездрава храна? Сигурни сме дека многумина од вас би одговориле: често. Всушност, прејадувањето предизвикано од стрес е многу честа појава, која има корен во нашите емоции.
Прејадувањето предизвикано од стрес претставува одговор на емоциите што ги доживува поединецот и се јавува речиси исклучиво тогаш кога личноста всушност не чувствува глад. Токму затоа што е поттикнат од овие емоционални „барања“, овој вид на прејадување е познат и како емоционално јадење.
Причини за прејадување предизвикано од стрес
Некои луѓе, кои јадат кога се под стрес, го прават тоа кога се чувствуваат тажни или збунети. За други, ваквиот начин на прејадување служи како одвлекување на вниманието – начин да се избегне размислувањето за корените на проблемите или да се одложи преземањето чекори за нивно решавање.
Но, зошто јадеме кога сме под стрес? За многумина од нас, храната пружа чувство на утеха. За жал, токму најнездравата храна – како што се брзата храна, слатките, сладоледот и слично – честопати нуди најголема утеха.
Впрочем, кога луѓето кои се склони кон прејадување под стрес би посегнале по зеленчук, тоа би претставувало многу помал проблем. Но, дали некогаш некој посегнал по стебленце целер кога се чувствувал тажно, нервозно, осамено или нешто слично? Не.
Наместо тоа, луѓето посегнуваат по храна богата со масти и калории – често полна со шеќер или сол – што дополнително го засилува чувството на привремено олеснување.
Како да препознаете прејадување предизвикано од стрес?
Како да знаете дали вие – или некој близок до вас – се прејадувате поради стрес? Постојат неколку јасни знаци кои укажуваат на емоционално прејадување. Ако одговорите со „да“ на кое било од следниве прашања, веројатно се прејадувате како реакција на стрес:
Дали некогаш јадете, а притоа воопшто не сте свесни за тоа?
Дали некогаш чувствувате вина или срам откако ќе јадете?
Дали некогаш јадете сами, на необични места каде што не сакате да бидете видени, на пример во автомобил или во парк?
Дали по некоја непријатна ситуација, како што е расправија, посегнувате по храна иако не сте гладни?
Дали чувствувате силна желба за одредена храна кога сте вознемирени – на пример, дали сакате чоколадо кога чувствувате анксиозност?
Дали чувствувате потреба да јадете откако ќе наидете на надворешни поттици, како на пример кога ќе видите телевизиска реклама за десерт?
Дали јадете од досада?
Дали се чувствувате подобро кога јадете додека сте апатични или кога се обидувате да го одвлечете вниманието од проблемите што ве загрижуваат?
Ако препознаете некое од овие однесувања кај себе, размислете за причините што стојат зад ова „бегство“ во храната – и доколку сметате дека е потребно, побарајте помош од психолог или друг квалификуван стручњак.
Како да го запрете прејадувањето предизвикано од стрес?
Постојат начини да се стави под контрола емоционалното прејадување и стресот да се претвори во позитивно искуство. Сепак, секој од овие методи бара да станете свесни за вашите постоечки лоши навики – и да ги промените. Затоа, мора да бидете упорни и посветени на целта да го прекинете циклусот на посегнување по храна секогаш кога сте под стрес.
1. Идентификувајте го изворот на вашиот стрес
Стресните ситуации многу често се причина за прејадување. Некои луѓе се прејадуваат поради незадоволство во врската или расправии со партнерот. За други, стресот на работното место или конфликтот со некој близок делува како поттикнувач за прејадување. Без оглед на причината, првиот чекор е таа да се препознае. Откако ќе утврдите што го предизвикува вашиот стрес (а со тоа и прејадувањето), можете да преземете проактивни чекори за да научите како да управувате со тој стрес, пред ситуацијата да излезе од контрола.
Како можете да ги идентификувате вашите „поттикнувачи“? Водете дневник. Запишувајте сè што јадете и како се чувствувате по секој оброк. Исто така, забележете каде сте јаделе и кој бил со вас. За многумина, само ова ќе биде доволно за да се откријат конкретните ситуации што доведуваат до прејадување.
2. Најдете нови начини за справување со стресот
Откако ќе утврдите што го предизвикува вашето прејадување, можете да воспоставите рутина – како во однос на однесувањето, така и во однос на исхраната – која ќе ви помогне да избегнете прејадување во такви ситуации. На пример, ако имате стресна работа, најдете колега со кој ќе прошетате за време на паузата, наместо да останете на бирото и да се прејадувате.
Ако сте под стрес поради случувања дома, создадете си простор во домот каде што ќе можете да бидете сами, да се смирите и да воспоставите контрола врз своите мисли. Ако стресот произлегува од училиштето или факултетот, вклучете се во некоја воннаставна активност или отидете на тренинг по завршувањето на часовите.
3. Побарајте помош за емоционалниот стрес
Ако вашите сопствени методи се покажат како неефикасни и не успевате да се справите со емоционалните или стресните ситуации поради кои посегнувате по храна, побарајте стручна помош. Емоционалното прејадување е многу чест проблем, а психолозите се соодветно обучени да ви помогнат да го надминете.
Барањето помош не само што ќе ви овозможи полесно да се справувате со стресните ситуации и да го избегнете прејадувањето што следи, туку ќе помогне и во спречувањето на долгорочните последици од ваквото однесување – како што се дебелината и здравствените состојби, на пример дијабетес или кардиоваскуларни заболувања.
